Kuruluşunun 61. Yılında Hesap Uzmanları Kurulu

Hesap Uzmanları Kurulu, kurumlar için kısa sayılabilecek bir yaşam dönemi içerisinde 61'inci kuruluş yıldönümünü kutlamanın sevinç ve gururunu yaşamaktadır. Kurulumuz, başlangıçtaki heyecanından hiç bir şey kaybetmeden, uzmanlık bilgisinin asgari standardından taviz vermeden, kendisini var eden değerleri koruyarak, ülke ihtiyaçları doğrultusunda kendini geliştirme görev ve sorumluluğuyla geleceği kucaklamakta, öncü rolünün bilinci içerisinde ülkesine hizmet etmenin onurunu taşımaktadır.

Hesap Uzmanları Kurulu, ihtiyaçlara cevap verebilecek yeni ve modern bir vergi sistemi arayışının sonucu ve yeni vergi sisteminin önemli bir parçası olarak 29 Mayıs 1945 tarihinde 4709 sayılı Kanunla kurulmuştur.

Türk Mali sistemi içerisinde doğrudan Bakana bağlı olarak konumlanmış olan Kurul bugün, başta Maliye Bakanlığı olmak üzere, Türk kamu sistemine önemli katkılarda bulunmaktadır. Ancak Kurul bunu yaparken, temel alanının ve faaliyet konusunun vergi denetimi olduğunun bilinci ve sorumluluğu içerisindedir. Kurul, kendisini geliştirme, vergi denetimine katkıda bulunma, modern yapıların oluşumunu sağlama hususlarında kendisini görevli ve topluma karşı sorumlu görmüştür.

Başlangıçta atılan temellerin ve konulan ilkelerin sağlamlığı Kurul'u başlangıçtan beri Türk kamu yönetiminin özellikli ve örnek kurumlarından biri haline getirmiştir. Hesap Uzmanları Kurulunu var eden, özellikli kılan bir çok unsur üzerinde durmak mümkündür. Mensuplarının özenle ve hiç bir etki altında kalmadan seçimi, çok iyi izlenmesi, özel bir şekilde eğitimi, mesleki ve moral standartların sağlanması, alanlarında iddialı bir pozisyonda bulunmaları gibi. Ancak burada daha çok geleceğe dönük olarak, Kuruldaki etkinliği artırma arayışları ve modern yöntemleri uygulama çalışmalarına dikkat çekmek ve özellikle Avrupa Birliğine giriş sürecinde Kurul'un vizyonuna değinmek istiyoruz.

Kendisini geliştirerek geleceğe hazırlanan Hesap Uzmanları Kurulu'nda yapılan durum analizi ve ihtiyaç tespiti çalışmalarında, kurumsal yapının, Hesap Uzmanlarının bireysel mesleki bilgi ve tecrübeleri ile yüksek motivasyonlarını daha fazla destekleyecek mekanizmaları içermesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Değişen mükellef yapısı, işletme büyüklükleri, olayların karmaşıklığı, uluslararası boyutu, muhasebe ve işlemlerin yaygın bir şekilde elektronik ortamda yapılmaya başlanması, Kurul'un da buna kendini adapte etmesini gerekli kılmaktadır. Günümüzde bilgi en stratejik öge olma özelliğini taşımaktadır. Dolayısıyla bilginin edinimi, işlenmesi, bilgi madenciliği, bilginin toplu halde değerlendirilerek stratejiler oluşturulması artık tek tek Hesap Uzmanının yapacağı çalışmaların ötesinde, bunları yapacak araçlara sahip kurumsal yapıları gerekli kılmaktadır. Bu ihtiyaçtan hareketle Kurul bünyesinde bir Ar-Ge ve Risk Analiz Merkezi oluşturulmuş ve toplanan bilgilerin işlenmesi, değerlendirilmesi ve kullanıma sunulması anlamında kısa sürede önemli mesafeler katedilmiştir.

Hesap Uzmanları Kurulu, kuruluşundan beri modern yönetsel araçlardan yararlanmaya itina göstermiş ve bu çerçevede kendi performans ölçümleri üzerinde hassasiyetle durmuştur. Bugün artık elektronik ortamda yapılan bu ölçümlemelerde "etkililik" ve "etkinlik" olarak iki temel ölçü kullanılmaktadır.

Kurul, belli bir zaman dilimi içinde nicelik ya da nitelik olarak önceden belirlediği çalışma planı hedeflerine ulaştığı ölçüde "etkili", bu hedefleri en az maliyetle, gerçekleştirdiği ölçüde de "etkin" çalışmış olacaktır.

Hesap Uzmanları Kurulu'nun 2001-2005 yılları arasındaki 5 yıllık dönemde gerçekleştirdiği vergi incelemelerinin ölçülebilir sonuçlarına göre toplam 24,28 milyar YTL tutarında matrah incelenmiş ve bu incelemeler neticesinde incelenen matrahın % 157'si oranında (38,2 milyar YTL tutarında) matrah farkı tespit edilmiştir. Yapılan çalışmaların etkililiği bu rakamlardan çok daha fazla olup incelenmeyen mükellefler de dahil, doğru yapanı teşvik, yanlış yapanı caydırıcı yönünün rakamsal hesaplamaların ötesinde olduğu açıktır.

Belli bir sonucu elde etmek için kullanılan "insan gücü"nün de sarf edilen bir kaynak olduğunun kabulünden hareketle, çalışma sonuçları ile bu sonuçları elde eden aktif kadro sayısı arasındaki oran, işgücü verimliliği olarak tanımlanan etkinlik ölçüsünü vermektedir.

2005 yılında 191 aktif Hesap Uzmanı tarafından gerçekleştirilen incelemeler sonucunda, Hesap Uzmanı başına ortalama 29,28 milyon YTL matrah farkı tespit edilmiştir.

Bu hesaplamalar, Hesap Uzmanları Kurulu'nun 61 yıllık disiplinli, metotlu ve objektif çalışmaları ile ulaştığı sonuçları ortaya koymaktadır.

Ancak Hesap Uzmanları Kurulu açısından önemli olan sadece raporun düzenlenmiş olması değil aynı zamanda istenen vergi ve cezanın kesinleşerek tahsil edilmesidir. Bu bakımdan en önemli gösterge Hesap Uzmanları Kurulu'nda yapılan Tarhiyat Öncesi Uzlaşma uygulamalarıdır.

2005 yılında uzlaşmaya konu her 100 raporun 87'si için tarhiyat öncesi uzlaşma istenmiş ve uzlaşma talep edilen her 100 raporun da 96'ı uzlaşma ile sonuçlanmıştır. Buna göre, toplam raporlar itibariyle uzlaşma oranı %84 olmuştur. Buna, uzlaşma komisyonunun son teklifinin uzlaşma görüşmesi sonrasında kabul edilmesi suretiyle gerçekleşen uzlaşmalar dahil değildir. Raporların kalan % 16'lık kısmı, mükellefin uzlaşma müessesesi dışında işlemi kabul ederek ödemesiyle, Tarhiyat Sonrası Uzlaşma görüşmeleri yoluyla ve yargı süreci sonunda kesinleşmektedir. Ayrıca bir kısım raporlarda yer alan değerlendirme ve iddialar ise yargıda kabul görmeyerek ret edilebilmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığından otomasyona geçen vergi daireleri itibariyle alınan verilere göre, 1999-2005 yıllarında Hesap Uzmanlarınca düzenlenen 12.754 adet raporun 1.365 adedi (yaklaşık % 11'i) yargıya intikal etmiştir. Yargıya intikal eden ve hakkında bilgi edinilen 1.070 adet rapora ilişkin davanın yaklaşık % 50'si vergi mahkemesince ret edilmiş (Temyiz aşamasına ait istatistiksel bilgi henüz derlenememiştir) kalan kısmı ise tamamen veya kısmen kabul edilmiştir. Buna göre, Hesap Uzmanlarınca düzenlenen raporların mükellefçe kabul oranının %90'nın üzerinde olduğu ve yargı aşamasında idare lehine verilen kararlar da dikkate alındığında, % 94-95 seviyelerine kadar yükseldiği görülmektedir.

Buna karşılık Kurul, çalışmalarını hiç bir zaman yeterli görmemiş ve kendisine verilen görevi daha iyi yapmanın yollarını araştırmayı kendisine şiar edinmiştir. Halen Kurul'da mükellef izlenmesi, inceleme seçimi ve inceleme yapılması konusunda çok sayıda proje hazırlanmakta ve uygulanmaktadır.

Ülkemizin Avrupa Birliği katılım sürecinde olduğu bu dönemde Hesap Uzmanları Kurulu da geleceğe yönelik vizyon belirlerken bu olguyu dikkate almıştır. Kurul, bir taraftan kendi yapısını ve kapasitesini geliştirirken, diğer taraftan da Bakanlık bünyesinde yapılan Avrupa Birliği katılım sürecine, oluşturulan çalışma gruplarına eleman görevlendirmek suretiyle katkıda bulunmaktadır.

Hesap Uzmanları Kurulu, kendi deneyimleri sonucu geldiği noktayı uluslararası teknik yardımla daha ileriye götürmek, bilgisayar destekli denetimden daha fazla yararlanmak, donanım ve uygulama desteği almak ve daha önemlisi kendi başlattığı projelerin uluslararası boyutta değerlendirmesini sağlayarak ilerisi için perspektif almak amacıyla Avrupa Birliği Fonlarından yararlanma imkanını araştırmış ve bu amaçla proje hazırlamıştır. Bu meyanda Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Fonundan yararlanmak üzere Kurulumuzca hazırlanan proje, Avrupa Birliğince Gelir İdaresi Başkanlığının risk analiz projesi ile birleştirilerek tek bir proje haline getirilmiştir. Söz konusu proje, Gelir İdaresinin Kapasitesinin Geliştirilmesi adı altında 28 Kasım 2005 tarihinde uygulamaya konmuş ve Sn. Bakanımızın bizzat katıldığı 16 Aralık 2005 tarihli basın toplantısıyla kamuoyuna duyurulmuştur. Proje;

" Organizasyon Yapılarının Modernizasyonu ve IT Destekli Denetim Yöntemleri,

" Bilgisayar Destekli Risk Analiz ve Denetim Sistemlerinin Kurulması

" Eğitim Programları,

başlığı altında olmak üzere üç ana kısımdan oluşmaktadır. Proje kapsamında Hesap Uzmanları Kurulu'na, 250'si dizüstü olmak üzere, 290 adet bilgisayar, 6 server ve ilgili donanım ile denetim programları alınması kararlaştırılmıştır. Donanım alınmasına ilişkin ihale şartnameleri hazırlanarak Avrupa Birliği Merkezi Finans ve İhale Kurumuna iletilmiştir. AB tarafından gerçekleştirilecek söz konusu ihalelerin 2006 sonbaharına kadar tamamlanması ve donanımın kullanımına 2006 içinde başlanması planlanmaktadır. Yine proje kapsamında Hesap Uzmanlarının İngiltere ve Almanya'da 1'er ay sureyle vergi denetimlerine bizzat iştirak ederek bilgi ve deneyim kazanmaları hedeflenmektedir. Proje kapsamında yabancı uzmanlarla yapılan görüşmelerde, Hesap Uzmanları Kurulu'nun Avrupa Birliği mevzuatı açısından idari kapasite sorunu olmadığının, hatta bir çok açıdan Avrupadaki uygulamalardan da ileride olduğunun tespiti gurur verici olmuştur. Proje kapsamında yapılan çalışmalar programlandığı şekilde devam etmektedir.

Önümüzdeki yıllarda da bireysel denetim yanında kurumsal yapıyı güçlendirmeyi hedefleyen çalışmalara devam edilecektir. Özellikle Avrupa Birliğinden sağlanan fonlarla Kurul içerisinde işlemlerin kağıt kullanma ihtiyacını en aza indirecek şekilde elektronik ortamlarda gerçekleştirilmesi, hedef mükelleflerin belirlenmesi, izlenmesi ve sorunlu olanların denetimine yönelik olarak başlatılan uygulamaların daha da geliştirilmesi, bunların yanında denetimde bilgisayarın ve denetim programlarının daha fazla kullanılması, üzerinde yoğunlaşılacak hususlar olarak ön plana çıkmaktadır.

Her şeyin Türkiye için olduğu bilinciyle ülkeye yıllardır hizmet eden ve bu hizmetlerini kalite ve nicelik yönünden artırarak sürdüren Hesap Uzmanları Kurulunun 61. kuruluş yıldönümünü kutlamanın onurunu yaşarken; Kurul'un bugünlere gelmesinde emeği geçen herkese şükranlarımızı sunuyor, ebebiyete intikal etmiş mensuplarımızı rahmet ve saygıyla anıyor ve Kurul'u gelecekte çok daha ileriye taşıyacak kuşaklara bu çabalarında başarılar diliyorum.